Een flexibel testament geeft een nabestaande, vaak de langstlevende partner, de mogelijkheid om na je overlijden te kiezen uit regelingen die jij vooraf in je testament hebt opgenomen. Zo kan die keuze aansluiten op de financiële situatie en de belastingregels die op dat moment gelden.
De vrijheid is niet onbeperkt: je legt bij de notaris vast wie mag kiezen en welke mogelijkheden er zijn. Een flexibel testament betekent dus niet dat de langstlevende na je overlijden jouw testament kan veranderen.
Hoe werkt een flexibel testament?
Bij het opstellen van het testament bepaal je eerst wie je erfgenamen zijn en welke keuzes je hun wilt geven. Na je overlijden maakt de aangewezen persoon een keuze binnen die grenzen. In een flexibel keuzetestament voor partners is dat vaak de langstlevende.
Stel dat jullie vermogen vooral in het huis zit. Na het eerste overlijden kan de langstlevende weinig spaargeld hebben om erfbelasting te betalen. Als het testament daarvoor een passende optie bevat, kan de langstlevende kiezen voor een regeling die op dat moment minder belasting kost. Is er genoeg geld beschikbaar, dan kan een andere keuze over de hele periode voordeliger zijn.
Welke keuze het beste uitpakt, hangt onder meer af van de omvang van het vermogen, de beschikbare vrijstellingen en wat de langstlevende nodig heeft om van te leven. Ook de verhouding met de kinderen kan een rol spelen.
Welke keuzes kun je opnemen?
Een flexibel testament kan verschillende keuzemogelijkheden bevatten. Het is maatwerk: niet iedere optie hoeft in jouw testament te staan.
- De omvang van de erfdelen: onder bepaalde voorwaarden kan de langstlevende invloed krijgen op de verdeling en de hoogte van de vorderingen van de kinderen.
- Een opvullegaat: hiermee kan de langstlevende onder voorwaarden een extra deel van de nalatenschap krijgen, bijvoorbeeld om de beschikbare vrijstelling beter te benutten.
- Een renteclausule: deze kan ruimte geven om na het overlijden afspraken te maken over rente op de vorderingen van de kinderen.
- Eigendom of vruchtgebruik: in sommige testamenten kan de langstlevende kiezen tussen het verkrijgen van bezit en het recht om bezit te gebruiken.
De precieze gevolgen hangen af van de tekst van het testament en van de geldende regels. Een notaris kan bij het opstellen uitleggen welke keuzes in jouw situatie mogelijk zijn.
Voordelen en nadelen van een flexibel testament
Het voordeel is dat je niet nu al hoeft te bepalen welke regeling later financieel het gunstigst is. De langstlevende kan de beschikbare opties beoordelen met de kennis van dat moment. Dat kan erfbelasting besparen of voorkomen dat er direct veel geld nodig is.
Daar staat tegenover dat keuzes maken tijd en aandacht vraagt, juist na een overlijden. Een keuze die bij het eerste overlijden gunstig is, hoeft over beide overlijdens samen niet de minste erfbelasting op te leveren. De uitkomst hangt ook af van wat er later met het vermogen gebeurt.
Een flexibel testament kan minder geschikt zijn als je precies wilt vastleggen wat iedere erfgenaam krijgt en geen keuze aan een ander wilt overlaten. Ook kunnen de opties tot verschillende verwachtingen binnen de familie leiden.
Van opstellen tot kiezen
Bespreek met de notaris welke bescherming je je partner wilt geven, welke ruimte de kinderen krijgen en welke keuzes daarbij passen. Vraag ook wie een keuze mag maken, of anderen moeten instemmen en binnen welke termijn dat moet gebeuren. Die termijn kan afhangen van de gekozen regeling en de regels voor de aangifte erfbelasting.
Na het overlijden kan een notaris of belastingadviseur de gevolgen van de beschikbare opties naast elkaar zetten. Een berekening helpt om niet alleen naar de belasting van dat moment te kijken, maar ook naar de mogelijke gevolgen voor de langstlevende en de kinderen later.
Vergelijk bij het kiezen van een notaris niet alleen de prijs, maar ook welk advies bij het opstellen is inbegrepen. Juist bij een flexibel testament bepaalt de tekst welke keuzes later echt beschikbaar zijn.
