Een erfenis aanvaarden of verwerpen betekent dat je kiest uit drie mogelijkheden: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Bij zuivere aanvaarding kun je schulden met je eigen geld moeten betalen. Bij beneficiaire aanvaarding ben je daar meestal tegen beschermd. Verwerp je de erfenis, dan ontvang je niets en ben je geen erfgenaam.
Welke keuze past, hangt af van de bezittingen en schulden van de overledene en van de vraag of je bij de afwikkeling betrokken wilt zijn. Je keuze is in principe definitief.
De drie keuzes naast elkaar
| Keuze | Wat ontvang je? | Wat gebeurt er met schulden? |
|---|---|---|
| Zuiver aanvaarden | Je hebt recht op jouw aandeel in de nalatenschap. | Je kunt schulden ook met je eigen geld moeten betalen. |
| Beneficiair aanvaarden | Je ontvangt jouw aandeel als er na betaling van de schulden iets overblijft. | Schulden worden uit de nalatenschap betaald. Bij een tekort ben je in principe niet privé aansprakelijk. |
| Verwerpen | Je ontvangt niets als erfgenaam. | Je bent als verworpen erfgenaam niet verantwoordelijk voor de schulden. |
Bij beneficiaire aanvaarding blijf je erfgenaam. De nalatenschap moet dan zorgvuldig volgens de wettelijke regels worden afgewikkeld. Maak je daarbij fouten, dan kun je onder omstandigheden toch privé aansprakelijk worden.
Erfenis aanvaarden of verwerpen: welke keuze past bij je?
Is duidelijk dat er genoeg bezittingen zijn om alle schulden te betalen? Dan kan zuiver aanvaarden passen. Je neemt daarmee wel het risico dat er later toch een schuld blijkt te zijn. Een positief banksaldo of een huis is op zichzelf niet genoeg om te weten of de nalatenschap positief is.
Weet je niet zeker of er schulden zijn, maar wil je een mogelijk overschot niet mislopen? Dan biedt beneficiaire aanvaarding meestal meer bescherming. Het nadeel is dat de afwikkeling aan wettelijke regels is gebonden. Je kunt bezittingen niet zomaar verdelen en moet rekening houden met schuldeisers.
Wil je helemaal geen erfgenaam zijn? Dan kun je verwerpen. Dat kan passen als je niets uit de erfenis wilt ontvangen of niet betrokken wilt zijn bij de afwikkeling. Je kunt na verwerping niet alsnog besluiten om een waardevol voorwerp uit de erfenis te houden.
Iedere erfgenaam maakt een eigen keuze. Als jij verwerpt, kunnen bijvoorbeeld je kinderen in jouw plaats erfgenaam worden. Voor minderjarige erfgenamen gelden beschermingsregels en voor verwerping namens hen is toestemming van de kantonrechter nodig.
Zo bereid je de keuze voor
- Breng de bezittingen in kaart. Denk aan banktegoeden, een woning, beleggingen en waardevolle spullen. Een uitkering uit een verzekering valt niet altijd in de nalatenschap.
- Zoek naar schulden en verplichtingen. Kijk naar leningen, een hypotheek, belastingschulden en lopende contracten. Ook een schuld aan een kind uit een eerdere erfenis kan meespelen.
- Noteer wat nog onzeker is. Een overzicht van de administratie laat niet altijd meteen alle schulden zien. Is er onzekerheid, dan is dat een reden om zuivere aanvaarding niet overhaast te kiezen.
- Bepaal of je betrokken wilt zijn. Bij aanvaarding blijf je erfgenaam en krijg je te maken met de afwikkeling. Bij verwerping geef je je aanspraak als erfgenaam op.
Je mag de administratie onderzoeken voordat je kiest. Wees in die periode voorzichtig met geld en spullen uit de nalatenschap. Door bezittingen als eigenaar te verkopen, te verdelen of voor jezelf te gebruiken, kun je de erfenis namelijk zuiver aanvaarden zonder dat je dat bedoelt. Gewone bewaar- en beheerhandelingen leiden niet automatisch tot zuivere aanvaarding.
Hoe leg je je keuze vast?
Voor beneficiaire aanvaarding en verwerping leg je een verklaring af bij de rechtbank van de laatste woonplaats van de overledene. Daarvoor kun je het formulier Verklaring nalatenschap gebruiken. Meestal stuur je ook een kopie van je identiteitsbewijs en de overlijdensakte mee. De rechtbank maakt een akte op en brengt griffierecht in rekening.
Zuiver aanvaarden kan ook met een verklaring, bijvoorbeeld bij de rechtbank of via een notaris. Je kunt daarnaast zuiver aanvaarden door je gedrag. Een notaris kan helpen bij het beoordelen en vastleggen van je keuze, maar is daarvoor niet altijd verplicht.
Veelgestelde vragen over de keuze
Hoeveel tijd heb je om een erfenis te verwerpen?
Er is niet voor iedere erfgenaam één vaste termijn waarbinnen de keuze moet zijn gemaakt. Een belanghebbende, zoals een schuldeiser, kan de rechter wel vragen een termijn te stellen. Reageer je niet binnen een gestelde termijn, dan kan dat gevolgen hebben voor je keuze. Een erfgenaam kan ook de rechter om tijd vragen om de nalatenschap te onderzoeken; dit heet recht van beraad.
Kun je begrafeniskosten betalen voordat je kiest?
Het betalen van redelijke kosten voor de begrafenis of crematie uit de nalatenschap betekent niet automatisch dat je zuiver aanvaardt. Ga niet zomaar andere rekeningen betalen of bezittingen verdelen terwijl je keuze nog openstaat.
Kun je terugkomen op je keuze?
Een aanvaarding of verwerping is in principe definitief. Bij een onverwachte schuld na zuivere aanvaarding kan de rechter in uitzonderlijke gevallen bescherming bieden. Daarbij telt onder meer mee of je de schuld kende of had kunnen kennen en of je voldoende onderzoek hebt gedaan.
Maak eerst een overzicht van de bezittingen, schulden en onzekerheden. Heb je al spullen verkocht, geld opgenomen of een brief met een termijn ontvangen, bespreek dat dan voordat je de keuze vastlegt.
