Curatele is een beschermingsmaatregel voor iemand die zijn financiële én persoonlijke belangen niet meer goed kan behartigen. De rechter benoemt een curator die helpt bij beslissingen en de betrokkene waar nodig vertegenwoordigt. Wie onder curatele staat, wordt handelingsonbekwaam: voor veel rechtshandelingen, zoals het afsluiten van een contract, is toestemming van de curator nodig.
De maatregel gaat ver en is bedoeld voor situaties waarin minder ingrijpende hulp niet genoeg bescherming biedt. De curator moet de betrokkene wel zoveel mogelijk zelf laten meedenken en beslissen.
Wanneer is curatele nodig?
Curatele kan nodig zijn als iemand de gevolgen van beslissingen niet goed overziet en daardoor zichzelf of anderen kan benadelen. Dat kan bijvoorbeeld komen door een lichamelijke of geestelijke toestand, of door problematisch gebruik van alcohol of drugs.
Denk aan iemand met dementie die belangrijke post niet meer begrijpt, financiële verplichtingen aangaat en ook hulp nodig heeft bij beslissingen over zorg. Een diagnose alleen betekent niet dat curatele nodig is. De rechter kijkt naar de persoonlijke situatie en naar de vraag of een minder ingrijpende maatregel voldoende bescherming biedt.
Curatele geldt voor volwassenen. Een verzoek kan ook al vóór de achttiende verjaardag worden gedaan, zodat de maatregel bij meerderjarigheid kan ingaan.
Wat doet een curator?
Een curator behartigt zowel financiële als persoonlijke belangen. De precieze werkzaamheden hangen af van wat de betrokkene zelf nog kan en welke hulp nodig is. Een curator kan bijvoorbeeld:
- inkomsten beheren en vaste lasten betalen;
- belastingaangifte doen en toeslagen aanvragen;
- overleggen met zorgverleners over behandeling, verzorging of begeleiding;
- helpen bij beslissingen over bezittingen en overeenkomsten.
De curator mag niet zomaar alles naar eigen inzicht regelen. Die moet handelen in het belang van de betrokkene en diens wensen zoveel mogelijk meenemen. Voor bepaalde ingrijpende financiële beslissingen, zoals de verkoop van een woning, is toestemming van de kantonrechter nodig.
De curator is ook het aanspreekpunt voor organisaties waarmee de betrokkene te maken heeft, zoals een bank of zorginstelling. Dat betekent niet dat familieleden of de betrokkene zelf buiten gesprekken moeten blijven.
Wat kun je zelf nog beslissen?
Handelingsonbekwaam betekent niet dat je helemaal niets meer zelf mag doen. Het betekent dat je voor veel juridische handelingen toestemming van je curator nodig hebt. Die toestemming kan ook vooraf worden gegeven voor bepaalde dagelijkse handelingen. Zo kunnen de curator en de betrokkene afspraken maken over gewone boodschappen.
Sluit iemand zonder de vereiste toestemming bijvoorbeeld een abonnement af, dan kan die overeenkomst onder omstandigheden worden teruggedraaid. Dat heet vernietigen. De curator kan beoordelen of dat nodig is.
Bij zorgbeslissingen telt ook mee of iemand de beslissing zelf kan begrijpen en overzien. Een zorgverlener betrekt de betrokkene daarom zoveel mogelijk bij de keuze. Sommige persoonlijke rechten blijven bij de persoon zelf. Zo beslist een curator niet namens iemand op welke partij die stemt of wat er in een testament komt.
Wie kan curator worden?
De rechter kan een familielid, partner of bekende benoemen, maar ook een professionele curator. De voorkeur van de persoon om wie het gaat weegt mee, tenzij er goede redenen zijn om daarvan af te wijken.
De rol vraagt tijd en verantwoordelijkheid. Een familielid kent de persoonlijke situatie vaak goed, maar moet ook administratie bijhouden en soms lastige beslissingen nemen. Een professionele curator heeft ervaring met het werk, maar kent de betrokkene niet automatisch persoonlijk. De rechter beoordeelt of de voorgestelde curator geschikt is.
Hoe wordt een curator gecontroleerd?
De kantonrechter houdt toezicht op de curator. Die moet informatie geven over de financiële situatie en verantwoording afleggen over het beheer. Ook kijkt de rechter of de maatregel en de invulling ervan nog passend zijn.
Ben je het als betrokkene of familielid niet eens met het handelen van de curator? Bespreek eerst wat er volgens jou misgaat. Kom je er samen niet uit, dan kun je je zorgen bij de kantonrechter kenbaar maken. De rechter kan zo nodig ingrijpen of een andere curator benoemen.
Veelgestelde vragen over curatele
Hoe lang kun je onder curatele staan?
Dat verschilt per situatie. Curatele kan tijdelijk zijn, maar ook lang duren. Als de maatregel niet meer nodig is, kan de rechter deze opheffen. Ook kan een minder ingrijpende maatregel passend worden.
Wat kost een curator?
Een curator kan een vergoeding krijgen. De hoogte hangt onder meer af van de situatie en van het soort curator. De kosten komen in principe voor rekening van degene die onder curatele staat. Is er te weinig inkomen of vermogen om de kosten te betalen, dan kan bijzondere bijstand van de gemeente mogelijk zijn.
Wat mag een curator niet doen?
Een curator mag het geld van de betrokkene niet voor zichzelf gebruiken of uitsluitend vanuit zijn eigen belang handelen. Ook mag de curator niet alle beslissingen zelfstandig nemen: voor sommige handelingen is toestemming van de kantonrechter nodig.
Wat betekent het woord curator?
Een curator is iemand die door de rechter is benoemd om de belangen te behartigen van een persoon die onder curatele staat. Het woord wordt ook gebruikt voor iemand die een faillissement afwikkelt, maar dat is een andere taak.
Bij curatele staat bescherming voorop, maar de maatregel beperkt ook de zelfstandigheid. Juist daarom is het van belang dat de curator blijft kijken welke keuzes de betrokkene zelf kan maken.
