Een negatieve nalatenschap is een erfenis waarvan de schulden hoger zijn dan de waarde van de bezittingen. Er is dan niet genoeg geld om alle schuldeisers volledig te betalen. Of je zelf voor een tekort moet betalen, hangt onder meer af van de keuze die je als erfgenaam maakt en van hoe de nalatenschap wordt afgewikkeld.
Ook als je denkt dat er vooral schulden zijn, is het saldo niet altijd meteen duidelijk. Er kunnen nog onbekende bezittingen, rekeningen of schulden zijn.
Wanneer is een nalatenschap negatief?
Om dat vast te stellen, zet je de waarde van de bezittingen tegenover de schulden van de nalatenschap. Bij de bezittingen kun je denken aan banktegoeden, een woning en waardevolle spullen. Bij de schulden gaat het om openstaande rekeningen en leningen, maar ook om bepaalde kosten die na het overlijden ontstaan, zoals uitvaartkosten.
Een huis betekent niet automatisch dat er geld overblijft. Als de opbrengst van de woning lager is dan de hypotheekschuld en andere schulden, kan de nalatenschap alsnog negatief zijn. Ook de kosten van de afwikkeling hebben invloed op wat er voor schuldeisers beschikbaar is.
Een schuld die gemakkelijk over het hoofd wordt gezien, is een vordering van kinderen uit de erfenis van een eerder overleden ouder. Die vordering kan opeisbaar worden bij het overlijden van de langstlevende ouder en meetellen als schuld van diens nalatenschap.
Hoe krijg je zicht op een negatieve nalatenschap?
Begin met een overzicht van wat de overledene bezat en verschuldigd was. De administratie en post kunnen aanwijzingen geven. Denk aan bankafschriften, belastingaanslagen, hypotheekstukken en brieven van schuldeisers.
Let bij het overzicht op deze punten:
- Bankrekeningen en spaargeld: kijk naar de tegoeden, maar ook naar een mogelijke roodstand.
- Woning en hypotheek: de waarde van het huis en de hoogte van de hypotheek zijn allebei nodig om het saldo te beoordelen.
- Leningen en openstaande rekeningen: schulden verdwijnen niet automatisch door overlijden.
- Andere schulden: denk aan belastingschulden en vorderingen uit een eerdere erfenis.
- Kosten na overlijden: ook bepaalde kosten voor de uitvaart en afwikkeling kunnen ten laste van de nalatenschap komen.
Een eerste overzicht is niet altijd volledig. Een bezitting kan minder opbrengen dan verwacht en er kunnen later nog rekeningen binnenkomen. Zie een voorlopig saldo daarom niet meteen als het definitieve bedrag.
Wie betaalt het tekort bij een negatieve nalatenschap?
Of een erfgenaam privé aansprakelijk is, hangt af van de manier waarop de erfenis is aanvaard. Bij zuivere aanvaarding kun je met je eigen vermogen aansprakelijk zijn voor schulden die niet uit de nalatenschap kunnen worden betaald.
Bij beneficiaire aanvaarding ben je in beginsel beschermd tegen betaling uit eigen zak, maar moet de nalatenschap meestal volgens wettelijke regels worden afgewikkeld. Wie verwerpt, wordt geen erfgenaam en erft de schulden niet. Verwerpen betekent ook dat je geen aanspraak maakt op een eventueel overschot als de nalatenschap toch positief blijkt.
Een keuze is meestal niet eenvoudig terug te draaien. Let ook op je handelen voordat je een keuze maakt. Door bijvoorbeeld spullen van de overledene te verkopen of als eigen bezit mee te nemen, kun je onder omstandigheden onbedoeld zuiver aanvaarden.
Hoe worden schuldeisers betaald als er te weinig geld is?
Bij een wettelijke vereffening wordt de nalatenschap beheerd en worden de schulden volgens wettelijke regels afgewikkeld. Vaak doen de erfgenamen dit samen. Soms benoemt de rechter een vereffenaar.
Betaal niet zomaar de eerste schuldeiser die zich meldt. Maak eerst een overzicht van de bezittingen en schulden. Schuldeisers hebben niet allemaal dezelfde wettelijke rang. Als er te weinig geld is, kan die rang bepalen wie betaling krijgt en hoeveel. De Rechtspraak geeft aan dat uitvaartkosten wel alvast betaald mogen worden.
Blijft er na het betalen van de schulden toch geld over, dan kan dat aan de erfgenamen toekomen. Is er een tekort, dan blijven schuldeisers mogelijk gedeeltelijk onbetaald. Een beneficiair aanvaardende erfgenaam kan alsnog privé aansprakelijk worden als die ernstig verwijtbare fouten maakt bij de afwikkeling.
Blijkt tijdens de vereffening dat de schulden groter zijn dan de bezittingen, dan moet de vereffenaar dit zonder uitstel melden bij de kantonrechter. Voor die melding wordt geen griffierecht berekend.
Kosten en risico’s tijdens de afwikkeling
De afwikkeling van een negatieve nalatenschap kan zelf ook geld kosten. Denk aan het vaststellen van de waarde van spullen, het ontruimen van een woning of advies van een notaris. Zulke kosten kunnen het bedrag dat voor schuldeisers overblijft verder verlagen.
Wie zelf een adviseur inschakelt, kan als opdrachtgever verantwoordelijk zijn voor de rekening als die niet uit de nalatenschap wordt betaald. Maak daarom vooraf duidelijk wie de opdracht geeft en wie de kosten draagt.
Een bijzondere situatie ontstaat als je zelf een uitvaartondernemer opdracht geeft voor de uitvaart. Ook als de uitvaartkosten een schuld van de nalatenschap zijn, kun je als opdrachtgever zelf worden aangesproken voor de rekening.
Veelgestelde vragen over een negatieve nalatenschap
Vervallen schulden zodra iemand overlijdt?
Nee, niet automatisch. Openstaande schulden maken meestal deel uit van de nalatenschap. Een verzekering of een afspraak met de schuldeiser kan in een specifieke situatie wel invloed hebben op wat nog betaald moet worden.
Kun je zien of een nalatenschap negatief is aan de bankrekening?
Nee. Een positief banksaldo geeft geen volledig beeld. Er kunnen bijvoorbeeld nog een lening, belastingaanslag of uitvaartkosten tegenover staan.
Mag je bij een tekort spullen met emotionele waarde houden?
Niet automatisch. Spullen van de overledene behoren tot de nalatenschap en kunnen nodig zijn om schuldeisers te betalen. Neem ze niet alvast als eigen bezit mee terwijl je nog geen keuze over de erfenis hebt gemaakt.
Leg het overzicht van bezittingen en schulden vast en bewaar de stukken waarop je het baseert. Zo kun je beter beoordelen of er sprake is van een negatieve nalatenschap en voorkom je dat je een schuld of waardevol bezit over het hoofd ziet.
