Een legaat in een testament is een specifieke making waarbij je aan een bepaalde persoon een concreet goed of een geldbedrag nalaat, los van de gewone erfenis. Je kiest zelf wat je nalaat en aan wie, zonder dat diegene automatisch erfgenaam wordt. Dat maakt een legaat een heel gericht instrument in je testament.
Denk aan je schilderijencollectie die je aan je nicht wil geven, of een bedrag van tienduizend euro aan een goede vriend. Via een legaat regel je precies dat, zonder de rest van je nalatenschap daarmee te beïnvloeden.
Wat is een legaat in een testament precies?
Bij een gewone erfenis erven je erfgenamen (samen) de hele nalatenschap. Ze krijgen alles, maar nemen ook alle schulden over voor zover die door het vermogen worden gedekt. Een legaat werkt anders. De legataris, de persoon die het legaat ontvangt, krijgt alleen het specifiek omschreven goed of bedrag. Hij of zij wordt geen erfgenaam en hoeft geen schulden over te nemen.
Een legaat kan bijna alles zijn:
- Een geldbedrag
- Een specifiek voorwerp, zoals sieraden, een auto of een kunstwerk
- Een woning of ander onroerend goed
- Aandelen of andere beleggingen
- Het vruchtgebruik van een goed (bijvoorbeeld het recht om levenslang in een huis te wonen)
De legataris heeft na overlijden een zogenaamd vorderingsrecht op de erfgenamen. Hij of zij kan de erfgenamen vragen het legaat uit te keren of te leveren. De erfgenamen zijn verplicht dat te doen, tenzij de nalatenschap onvoldoende middelen heeft.
Verschil tussen een legaat en een erfstelling
Het grootste verschil is de positie van de ontvanger. Een erfgenaam (erfstelling) erft een deel van de totale nalatenschap, met alles wat daarbij hoort. Een legataris erft alleen het omschreven goed of bedrag en is verder nergens voor aansprakelijk.
Stel dat je nalatenschap bestaat uit een huis, een spaarrekening en wat schulden. Je erfgenamen erven het geheel, dus ook de afwikkeling van de schulden. Je buurman aan wie je een schilderij hebt gelegateerd, krijgt alleen dat schilderij. Meer niet, minder niet.
Hoe leg je een legaat vast?
Een legaat moet altijd in een testament worden opgenomen. Dat testament stel je op bij een notaris. Je kunt een legaat niet mondeling of via een briefje regelen; dat heeft geen juridische geldigheid. De notaris zorgt ervoor dat de formulering klopt en dat het legaat duidelijk omschreven is, zodat er na je overlijden geen discussie over ontstaat.
Wil je een onroerend goed legateren, zoals een huis of een stuk grond? Dan moet de overdracht na overlijden ook via een notaris worden geregeld. Dat is een extra stap die de erfgenamen samen met de legataris moeten doorlopen.
Wat kost een legaat via een testament?
De kosten voor het opstellen of wijzigen van een testament bij de notaris variëren. Naar schatting betaal je in 2026 al snel tussen de 150 en 500 euro voor een testament, afhankelijk van de complexiteit en het notariskantoor. Een eenvoudig legaat toevoegen aan een bestaand testament is doorgaans goedkoper dan een volledig nieuw testament opstellen.
De legataris betaalt mogelijk erfbelasting over wat hij of zij ontvangt. Hoe hoog die belasting is, hangt af van de relatie tot de overledene en de waarde van het legaat. Voor partners en kinderen gelden hogere vrijstellingen dan voor vrienden of verdere bekenden.
Wanneer is een legaat zinvol?
Een legaat is handig als je een specifiek iemand iets wilt geven, maar diegene niet als erfgenaam wilt aanwijzen. Dat kan gaan om iemand buiten de familie, een goed doel, of juist een familielid dat iets specifieks moet krijgen boven op zijn of haar erfenis.
Let wel op: een legaat mag de legitieme portie van je kinderen niet aantasten. Kinderen hebben wettelijk recht op een minimumdeel van de nalatenschap (de legitieme portie). Legateer je zo veel weg dat kinderen minder dan hun legitieme portie overhouden, dan kunnen zij daartegen opkomen. Het is verstandig dit bij de notaris te bespreken.
Legaat of schenking: wat past beter?
Een schenking doe je tijdens je leven, een legaat pas je toe na overlijden. Wil je iemand nu al iets geven, dan is een schenking de logische keuze. Wil je zekerheid dat iemand iets krijgt na jouw overlijden, maar wil je daar nu nog niets voor weggeven? Dan is een legaat in je testament de betere optie. Bovendien kun je een testament altijd aanpassen zolang je dat wil, terwijl een schenking in de meeste gevallen onomkeerbaar is.
Neem bij twijfel altijd contact op met een notaris. Die kan op basis van jouw situatie uitleggen welke vorm het meest gunstig is, ook als het gaat om erfbelasting of de gevolgen voor je erfgenamen. Een legaat in een testament is een krachtig middel om je wensen precies te regelen, maar de details maken het verschil.
