Een opvullegaat in een testament is een clausule waarmee de langstlevende partner extra vermogen ontvangt van de erfgenamen, zodat die langstlevende minder of geen erfbelasting hoeft te betalen. Het opvullegaat vult de vrijstelling van de langstlevende partner precies “op” tot het maximale belastingvrije bedrag. Zo blijft er zo weinig mogelijk belasting liggen over de erfenis.
Het opvullegaat wordt ook wel het erfbelastinglegaat genoemd. Het staat in een flexibel testament en wordt pas relevant op het moment dat een van de partners overlijdt. Het is dus geen actieve constructie die nu al iets verandert, maar een slimme voorbehoud voor later.
Hoe werkt een opvullegaat precies?
Bij overlijden heeft de langstlevende partner recht op een vrijstelling in de erfbelasting. De Belastingdienst stelt die vrijstelling elk jaar bij. In 2025 bedraagt de partnervrijstelling naar schatting ruim 800.000 euro. Wat de langstlevende partner erft boven die vrijstelling, wordt belast tegen het erfbelastingtarief voor partners (10% tot 20%).
Het opvullegaat zorgt dat de langstlevende precies genoeg vermogen krijgt om de vrijstelling volledig te benutten. Dit werkt als volgt: stel dat iemand overlijdt en de langstlevende partner erft via de normale verdeling minder dan het vrijstellingsbedrag. Dan zou een deel van de vrijstelling onbenut blijven. Via het opvullegaat krijgt de langstlevende extra vermogen van de andere erfgenamen (meestal de kinderen), zodat de vrijstelling wél volledig wordt benut.
Tegelijkertijd betalen de kinderen daardoor minder erfbelasting, omdat hun erfdeel kleiner is geworden. Maar hun vrijstelling (per kind naar schatting rond 25.000 euro in 2025) hoeft ook niet te worden “verspild”. Per saldo betaalt het gezin als geheel minder belasting dan zonder opvullegaat.
Rekenvoorbeeld: wat bespaart een opvullegaat?
Stel: iemand overlijdt en laat een vermogen na van 600.000 euro. Er zijn twee erfgenamen: de partner en één kind. Zonder bijzondere clausules erven zij elk de helft (300.000 euro per persoon). De partnervrijstelling is 800.000 euro, dus de partner betaalt geen erfbelasting over de 300.000 euro. Maar 500.000 euro van de vrijstelling blijft onbenut. Het kind heeft een vrijstelling van circa 25.000 euro en betaalt erfbelasting over 275.000 euro.
Met een opvullegaat kan het kind via het testament worden verplicht om extra vermogen af te staan aan de langstlevende partner, tot aan de limiet van de partnervrijstelling. Afhankelijk van de totale omvang van de nalatenschap en de samenstelling van de erfgenamen kan dit de totale erfbelastingdruk aanzienlijk verlagen. In bovenstaand voorbeeld zou bij een groter vermogen (waarbij de partner minder dan 800.000 euro erft) de besparing direct zichtbaar zijn.
Het opvullegaat is het meest waardevol in situaties waarbij het vermogen groot genoeg is om de partnervrijstelling niet vanzelf te bereiken, maar ook niet zo groot dat de partner sowieso meer erft dan de vrijstelling.
Wanneer is een opvullegaat zinvol?
Het opvullegaat is niet voor iedereen nuttig. In deze situaties is het wél de moeite waard om er serieus naar te kijken:
- Je hebt een aanzienlijk vermogen, maar de verdeling van de nalatenschap leidt zonder ingrijpen tot een onbenut deel van de partnervrijstelling.
- Je hebt naast een partner ook kinderen als erfgenamen, waardoor het vermogen automatisch wordt verdeeld.
- Je wilt de langstlevende partner zoveel mogelijk ontzien en tegelijkertijd de totale belastingdruk voor het gezin beperken.
Het opvullegaat is minder zinvol als het vermogen sowieso al volledig naar de langstlevende gaat (en de partnervrijstelling daarmee al vol wordt benut), of als het vermogen zo klein is dat er toch geen erfbelasting betaald hoeft te worden.
Verplicht of vrijwillig: hoe zit dat?
De langstlevende partner heeft bij een opvullegaat het recht om het legaat op te eisen, maar heeft ook de keuze om dit niet te doen. Dit maakt het een flexibel instrument. Als de financiële situatie bij overlijden anders is dan verwacht, kan de langstlevende besluiten het legaat niet in te roepen. Die flexibiliteit is een van de redenen dat het opvullegaat in een “flexibel testament” thuishoort.
De kinderen (of andere erfgenamen) zijn bij een opvullegaat verplicht het bedrag uit te keren aan de langstlevende als die erom vraagt. In de praktijk krijgen zij hiervoor een vordering terug op de langstlevende, vergelijkbaar met de systematiek bij een wettelijke verdeling. Dat betekent dat zij het bedrag pas werkelijk ontvangen als ook de langstlevende overlijdt.
Hoe neem je een opvullegaat op in je testament?
Een opvullegaat kun je niet zelf in elkaar zetten. Je hebt hiervoor een notaris nodig. De notaris verwerkt de clausule in een flexibel testament, waarbij nauwkeurig wordt beschreven onder welke voorwaarden de langstlevende het legaat kan inroepen en hoe het bedrag wordt berekend. Dat laatste is maatwerk: de berekening hangt af van het actuele vrijstellingsbedrag op het moment van overlijden, de omvang van de nalatenschap en de andere erfgenamen.
Laat je altijd adviseren door een notaris of erfrechtspecialist voordat je een opvullegaat in je testament laat opnemen. De belastingregels veranderen en wat nu optimaal is, kan over tien jaar anders uitpakken. Een goed testament bevat daarom geen vaste bedragen, maar verwijzingen naar de wettelijke vrijstellingen die meebewegen met de wetgeving.
Het opvullegaat is een doordacht instrument voor wie zijn nalatenschap fiscaal wil optimaliseren. Het kost niets extra bij overlijden zelf, maar vraagt wel om een goed opgesteld testament bij de notaris. Wie nu al nadenkt over de verdeling van zijn vermogen, bespaart zijn nabestaanden later een flinke erfbelastingrekening.
