Een langstlevende testament regelt dat de langstlevende partner na een overlijden zo veel mogelijk vrijheid houdt over de erfenis. De kern: de langstlevende mag volledig zelfstandig beslissen wat er met het erfdeel van de kinderen gebeurt, zonder dat hij of zij zekerheid hoeft te stellen of iemand anders om toestemming hoeft te vragen. Dat is precies wat dit testament onderscheidt van andere vormen van nalatenschap regelen.
Veel stellen kiezen voor dit testament omdat het voorkomt dat de kinderen na een overlijden direct een deel van het huis of spaargeld opeisen. De langstlevende kan gewoon blijven wonen, sparen en leven zoals voorheen. Maar er zitten ook haken en ogen aan. Hieronder lees je wat een langstlevende testament precies inhoudt, hoe het werkt en wanneer het slim is om het te gebruiken.
Wat staat er in een langstlevende testament?
Een langstlevende testament geeft de langstlevende partner het recht om de hele erfenis te beheren en te gebruiken, ook het deel dat juridisch toekomt aan de kinderen. De kinderen erven wél, maar hun erfdeel wordt pas uitbetaald na het overlijden van de tweede ouder. Tot die tijd kan de langstlevende er vrij over beschikken.
Er zijn twee veelgebruikte varianten. De eerste is het vruchtgebruiktestament: de kinderen worden eigenaar van hun deel, maar de langstlevende houdt het recht om dat deel te gebruiken en de opbrengst ervan te ontvangen. De tweede variant is de zogenoemde ouderlijke boedelverdeling of een testament met een verblijvensbeding, waarbij de langstlevende alles in eigendom krijgt en de kinderen een vordering op de nalatenschap ontvangen die pas opeisbaar is bij het tweede overlijden.
Wat beide varianten gemeen hebben: de langstlevende hoeft geen zekerheid te stellen en mag alles zelf beheren. Er is geen toezicht van een rechter of notaris nodig zolang de langstlevende leeft.
De vrijheid van de langstlevende: wat mag wel en niet?
De langstlevende mag in principe alles doen wat nodig is voor zijn of haar eigen levensonderhoud. Denk aan het bewonen van de gezamenlijke woning, het opnemen van spaargeld en het verkopen van bezittingen. Ook als dat ten koste gaat van het erfdeel van de kinderen. Dat klinkt ruimhartig, en dat is het ook.
Er is wel een grens. De langstlevende mag het erfdeel van de kinderen niet weggeven aan derden puur om de kinderen te benadelen. Dat heet “benadeling” en kan bij de rechter worden aangevochten. In de praktijk komt dit weinig voor, maar het is goed om te weten dat de kinderen niet volledig rechtsloos zijn.
Heeft de langstlevende een nieuwe partner of wil hij of zij hertrouwen? Dan kan dat gevolgen hebben voor de erfenis. Kinderen kunnen in het testament beschermd worden via een zogenoemde tweetrapsbepaling of uitsluitingsclausule, zodat het erfdeel bij hertrouwen niet automatisch naar de nieuwe partner vloeit.
Verschil met de wettelijke verdeling
Wie geen testament heeft, valt terug op de wettelijke verdeling. Die lijkt op een langstlevende testament, maar er zijn belangrijke verschillen. Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende automatisch alle bezittingen, en krijgen de kinderen een vordering die pas opeisbaar is bij overlijden of faillissement. Een testament geeft je meer mogelijkheden om die verdeling aan te passen, bijvoorbeeld door de langstlevende meer of minder bevoegdheden te geven dan de wet standaard biedt.
Met een langstlevende testament kun je ook regelen wat er gebeurt als de kinderen wél eerder toegang willen tot hun erfdeel, en onder welke voorwaarden dat mag. De wet biedt die maatwerkmogelijkheid niet.
Wanneer is een langstlevende testament verstandig?
Dit testament is vooral nuttig als je wilt voorkomen dat de langstlevende partner financieel in de knel komt na een overlijden. Dat speelt vooral als een groot deel van het vermogen vastzit in de eigen woning. Zonder goede regeling zouden kinderen hun erfdeel kunnen opeisen, wat de langstlevende kan dwingen de woning te verkopen.
Een langstlevende testament is minder geschikt als de kinderen op korte termijn toegang tot hun erfdeel nodig hebben, of als er sprake is van stiefkinderen en samengestelde gezinnen waarbij de belangen sterk uiteen lopen. In die situaties is maatwerk van een notaris verstandig, omdat een standaard langstlevende testament de kinderen dan misschien te lang buiten spel zet.
Kosten en de rol van de notaris
Een langstlevende testament moet worden opgesteld door een notaris. De kosten verschillen per notariskantoor. Naar schatting betaal je in 2026 ergens tussen de 200 en 600 euro voor een testament voor twee partners samen, afhankelijk van de complexiteit en het kantoor. Heb je specifieke wensen, zoals een tweetrapsbepaling of een uitsluitingsclausule, dan kan dat bedrag hoger uitvallen.
Het is slim om ook te laten uitrekenen wat de erfbelasting is voor de kinderen. Die belasting loopt namelijk op over de vordering die zij op de nalatenschap hebben, ook al ontvangen ze het geld pas later. Een notaris of financieel planner kan helpen dit vooraf inzichtelijk te maken.
Een langstlevende testament geeft de achterblijvende partner rust en vrijheid, maar vergt wel een bewuste keuze over hoe je de belangen van kinderen en partner in balans brengt. Laat je goed informeren door een notaris, zeker als er een koophuis, stiefkinderen of hertrouwplannen in het spel zijn.
